ทุกวันนี้การทำเกษตรไม่ได้มองแค่ผลผลิตที่เก็บขาย แต่ให้ความสำคัญกับ กระบวนการผลิต ความปลอดภัย และการตรวจสอบย้อนกลับ นี่จึงเป็นเหตุผลที่มาตรฐาน GAP มีบทบาทกับฟาร์มที่ต้องการพัฒนาการผลิตให้เป็นระบบ แล้วถ้าอยากเริ่มขอ ใบรับรอง GAP สำหรับพืช ควรเตรียมอะไรบ้าง?

1. เริ่มจากพื้นที่และแหล่งน้ำ
ก่อนปลูกควรสำรวจพื้นที่รอบแปลง รวมถึงแหล่งน้ำที่นำมาใช้ว่ามีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนหรือไม่ จากนั้นทำ แผนผังแปลง ระบุตำแหน่งพื้นที่ปลูก แหล่งน้ำ จุดเก็บปัจจัยการผลิต และพื้นที่พักผลผลิต ถ้ามีหลายแปลง ลองกำหนดรหัส เช่น A01, A02, A03 วิธีนี้ช่วยให้บันทึกข้อมูลและตรวจสอบย้อนกลับได้ง่ายขึ้น

2. ใช้อะไรกับแปลง ต้องรู้และบันทึก
ปุ๋ย สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช เมล็ดพันธุ์ หรือวัสดุปรับปรุงดิน ควรมีข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ไม่ควรอาศัยความจำเพียงอย่างเดียว อย่างน้อยควรบันทึก วันที่ใช้ แปลงที่ใช้ ชื่อปัจจัยการผลิต ปริมาณ และวิธีใช้ โดยเฉพาะวัตถุอันตรายทางการเกษตร ต้องใช้ตามฉลากและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากระบบซับซ้อน จะใช้สมุดประจำแปลงหรือบันทึกในโทรศัพท์ก็ได้ ขอเพียงข้อมูลเป็นระเบียบและค้นย้อนหลังได้

3. ทำให้การเก็บเกี่ยวย้อนกลับถึงแปลงได้
หลังปลูกแล้ว ช่วงเก็บเกี่ยวและขนย้ายก็ยังสำคัญ ควรใช้ภาชนะสะอาด แยกพื้นที่พักผลผลิตออกจากบริเวณเก็บปัจจัยการผลิต และดูแลการขนย้ายให้เหมาะสม อีกเทคนิคที่ช่วยมากคือ แยกผลผลิตตามรหัสแปลงหรือล็อต เช่น ผักจากแปลง A01 ที่เก็บวันที่ 6 ตุลาคม อาจกำหนดเป็นล็อต A01-0610 เมื่อมีข้อมูลแบบนี้ หากต้องการตรวจสอบผลผลิต ก็สามารถย้อนกลับไปดูได้ว่า มาจากแปลงไหน ปลูกเมื่อไร และจัดการอย่างไร

4. ก่อนขอใบรับรอง ลองตรวจฟาร์มตัวเองก่อน
ลองเดินสำรวจแปลงเหมือนเป็นผู้ตรวจ แล้วเช็กว่า
น้ำและพื้นที่ปลูกมีความเสี่ยงหรือไม่
จุดเก็บปัจจัยการผลิตเหมาะสมหรือไม่
มีบันทึกการผลิตครบหรือยัง
การเก็บเกี่ยวและพักผลผลิตสะอาดหรือไม่
ข้อมูลสามารถย้อนกลับถึงแปลงได้หรือไม่
เมื่อจัดระบบเบื้องต้นแล้ว จึงเข้าสู่ขั้นตอน ยื่นคำขอ → ตรวจประเมิน → แก้ไขข้อบกพร่องถ้ามี → พิจารณาผลการรับรอง ช่องทางและรายละเอียดการยื่นขอควรสอบถาม สำนักงานเกษตรในพื้นที่หรือหน่วยงานรับรองที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ตรงกับชนิดพืชและระบบการรับรอง

GAP จึงไม่ใช่แค่เรื่องของมาตรฐาน แต่คือการค่อย ๆ ทำให้ฟาร์มมีระบบและมีข้อมูลมากขึ้น ตั้งแต่แปลงที่ปลูก ปัจจัยการผลิต ไปจนถึงวันเก็บเกี่ยว ข้อมูลเหล่านี้ช่วยตรวจสอบย้อนกลับ วางแผนต้นทุน และพัฒนาผลผลิตในรอบต่อไปได้ ใครที่กำลังสนใจ GAP ลองเริ่มจาก แผนผังแปลงและสมุดบันทึกประจำแปลง แล้วค่อยพัฒนาระบบไปทีละขั้น เพราะการผลิตที่มีข้อมูล ไม่เพียงช่วยจัดการฟาร์มได้ดีขึ้น แต่ยังเป็นอีกทางในการ เพิ่มมูลค่าและสร้างโอกาสให้ผลผลิต ได้มากขึ้น

แหล่งที่มาของข้อมูล เกษตรสัญจร ศูนย์รวมความรู้และเทคนิคการทำเกษตร