หลายสวนตั้งใจดูแลเต็มที่ ใส่ปุ๋ยตรงสูตร ตรงเวลา เลือกของดีไม่เคยขาด แต่ภาพที่เห็นกลับสวนทาง พืชไม่โต ใบไม่เดิน ยอดไม่พุ่ง ผลไม่มา ซึ่งปัญหานี้ไม่ได้หมายความว่าปุ๋ยไม่ดี แต่อาจกำลังบอกเราว่า “พืชรับปุ๋ยไม่ได้” เพราะความจริงแล้วการเจริญเติบโตของพืชไม่เคยขึ้นกับปุ๋ยเพียงอย่างเดียว และนี่เองคือคำถามสำคัญที่คนทำสวนควรหันกลับมามองว่า สาเหตุที่แท้จริงเกิดจากตรงไหนกันแน่
.
5 สาเหตุหลัก ที่ทำให้พืชชะงัก แม้ใส่ปุ๋ยครบ

1. รากทำงานไม่ได้
พืชจะโตได้ต้องเริ่มจากราก แต่ถ้าดินแน่น แข็ง อัดตัว หรือมีน้ำขัง รากจะขาดอากาศและอ่อนแรง เมื่อรากไม่เดิน การดูดน้ำและธาตุอาหารก็หยุดทันที ใส่ปุ๋ยไปมากแค่ไหน พืชก็ไม่ตอบสนอง ใบไม่เดิน ยอดไม่ขยาย
.
2. ดินมีอาหาร แต่ไม่มีชีวิต
หลายสวนมีธาตุอาหารในดินครบ แต่ขาดจุลินทรีย์และอินทรียวัตถุ ปุ๋ยจึงไม่ถูกเปลี่ยนให้อยู่ในรูปที่พืชนำไปใช้ได้จริง ดินเหมือนมีอาหารเต็ม แต่รากพืชกลับกินไม่ถึง
.
3. ความชื้นในดินไม่สม่ำเสมอ
ดินแห้งด้านบนแต่แฉะด้านล่าง หรือให้น้ำบ่อยแต่น้ำไม่ถึงโซนราก ทำให้รากทำงานไม่ต่อเนื่อง พืชจึงชะลอการเจริญเติบโตเพื่อปรับตัว เพราะสิ่งที่พืชต้องการจริง ๆ คือความชื้นที่สม่ำเสมอ ไม่ใช่น้ำมากเป็นครั้ง ๆ
.
4. ค่า pH ดินไม่เหมาะสม
ถึงจะใส่ปุ๋ยครบ แต่ถ้าดินเป็นกรดหรือด่างเกินไป ธาตุอาหารจะถูกดินล็อกไว้ พืชดูดไปใช้ไม่ได้ การใส่ปุ๋ยเพิ่มจึงไม่ช่วย หากยังไม่ปรับสมดุลดินให้เหมาะกับพืชที่ปลูก
.
5. พืชเครียดจากสภาพแวดล้อม
อากาศร้อนจัด ฝนทิ้งช่วง หรือระบบน้ำและดินไม่นิ่ง ทำให้พืชเข้าสู่โหมดประคองตัว ลดการแตกยอด ขยายใบ และสะสมอาหาร เพื่อเอาชีวิตรอดก่อน ไม่ใช่เพื่อการเติบโต
.
วิธีเช็กสวนง่าย ๆ ก่อนโทษปุ๋ย
1. เช็กดินก่อน ลองจับดินดูว่าดินยังร่วน มีช่องอากาศ หรือเริ่มแน่น แข็ง อัดตัว เพราะดินที่หายใจไม่ได้ รากก็ทำงานไม่ได้
2. ดูรากเป็นหลัก ขุดดูรากพืชว่า ยังขาว แข็งแรง หรือเริ่มคล้ำ อ่อนแรง เพราะรากคือจุดเริ่มต้นของการโตทั้งหมด
3. ดูว่าน้ำไปถึงจริงไหม อย่าดูแค่ผิวดินเปียก แต่ต้องดูว่าน้ำลงถึงโคนและโซนรากจริงหรือไม่ น้ำไม่ถึง รากก็ไม่ทำงาน
4. มองหาชีวิตในดิน เช็กว่าดินมีอินทรียวัตถุ มีเศษพืชผุ หรือสภาพดินที่ยังมีชีวิต เพราะดินมีชีวิตจะช่วยส่งต่ออาหารให้พืชได้
5. ตรวจสมดุลดินเป็นระยะ ทดสอบค่า pH ดินอย่างน้อยปีละครั้ง เพื่อให้รู้ว่าดินยังเหมาะกับพืชที่ปลูก หรือเริ่มต้องปรับแล้ว