สะตอ

สะตอ เป็นผักพื้นบ้านและพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของภาคใต้ มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Parkia speciosa Hassk. อยู่ในวงศ์ Fabaceae มีชื่อสามัญ เช่น Stink bean และ Bitter bean เป็นไม้ยืนต้น มีใบประกอบแบบขนนกสองชั้น ออกดอกเป็นช่อ และฝักมีเมล็ดเรียงอยู่ภายใน เมล็ดมีกลิ่นเฉพาะตัว นิยมรับประทานทั้งสดและนำไปประกอบอาหาร

โดยทั่วไปสามารถจำแนกสะตอตามลักษณะทางสัณฐานวิทยาเป็น 2 กลุ่มหลัก คือ สะตอข้าวและสะตอดาน สะตอข้าวมักมีเมล็ดค่อนข้างเล็ก กลิ่นไม่ฉุนมาก และนิยมรับประทานสด ส่วนสะตอดานมีเมล็ดใหญ่กว่า กลิ่นและรสเข้มกว่า นิยมนำมาประกอบอาหาร เช่น ผัดสะตอและแกงต่าง ๆ

การปลูกและการขยายพันธุ์

สะตอสามารถขยายพันธุ์จากเมล็ด และใช้วิธีขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศเพื่อรักษาลักษณะพันธุ์ดี เช่น การติดตา การเลือกต้นพันธุ์ควรพิจารณาต้นที่แข็งแรง ให้ผลผลิตดี ฝักและเมล็ดมีคุณภาพ และมีลักษณะตรงตามพันธุ์

กรมวิชาการเกษตรมี สะตอพันธุ์ กวก. ตรัง 1 ซึ่งเป็นสะตอข้าวที่ผ่านการคัดเลือก มีจุดเด่นด้านการให้ผลผลิตทั้งในฤดูและนอกฤดู รวมถึงคุณภาพฝักและเมล็ดดี จึงได้รับการแนะนำสำหรับขยายพันธุ์สู่เกษตรกร

งานวิจัยของกรมวิชาการเกษตรยังพบว่า การจัดการธาตุอาหารมีผลต่อผลผลิตสะตอ โดยมีการศึกษาการเพิ่มไนโตรเจนในช่วงพัฒนาฝักจนถึงก่อนเก็บเกี่ยวเพื่อเพิ่มผลผลิตเมล็ด อย่างไรก็ตาม การจัดการปุ๋ยในแปลงจริงควรพิจารณาความอุดมสมบูรณ์และผลวิเคราะห์ดินประกอบด้วย

การใช้ประโยชน์

ส่วนที่นิยมบริโภคมากที่สุดคือ เมล็ด สามารถรับประทานสดเป็นผักเคียง หรือนำไปผัด แกง และประกอบอาหารใต้ได้หลายชนิด เช่น สะตอผัดกะปิกุ้ง แกงกะทิ และแกงเผ็ด นอกจากนี้ยอดอ่อนก็ใช้รับประทานเป็นผักได้ สะตอมีสารอาหารหลายกลุ่ม เช่น คาร์โบไฮเดรต โปรตีน และแร่ธาตุต่าง ๆ