ต้นสาคูเป็นพืชตระกูลปาล์มเกิดในที่ชุ่มน้ำจืดสามารถพบทั่วไป บริเวณริม ห้วย หนอง คลอง บึงในหลายจังหวัดภาคใต้เช่น จังหวัดยะลา  ปัตตานี นราธิวาส สงขลา สตูล ฯลฯ ต้นสาคู ในฐานะพืชชุ่มน้ำ เปรียบเสมือน ฝายเก็บกักน้ำตามธรรมชาติ เรียกว่า หากพื้นที่ไหนปลูกต้นสาคูไว้ น้ำไม่เคยแห้งเลยทีเดียว

ต้นสาคูสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ตั้งแต่ปลายยอดสุดโคนรากเลยทีเดียว  ชาวบ้านในพื้นที่ต่างมองเห็นคุณค่าและใช้ประโยชน์ปาล์มสาคูในวิถีชีวิตได้อย่างกว้างขวาง           

ต้นสาคู ใช้เป็นพืชอาหาร – ใช้ยอดอ่อนทำเป็นอาหาร ยอดอ่อนที่มีอายุ 4-5 ปี นำมารับประทานโดยใช้ประกอบอาหาร  ลำต้นใช้ผลิตแป้งสาคูสำหรับทำขนม หรือใช้เป็นอาหารสัตว์เลี้ยง เช่น หมู เป็ด ไก่ เมื่อต้นปาล์มสาคูตายก็พบมีแมลงปีกแข็งชนิดหนึ่งมาเจาะกินแกนในของลำต้น พร้อมวางไข่ เรียกว่า ด้วงสาคู ชาวบ้านนิยมเก็บตัวอ่อน มารับประทานเพราะมีโปรตีนสูง      

ต้นสาคู เป็นยาสมุนไพร -ใช้รากทำยาพื้นบ้าน โดยเฉพาะรากแขนงที่เชื่อว่ารักษาอาการปวดศีรษะได้   ส่วนผลต้นสาคู มีรสเปรี้ยวและฝาดเล็กน้อยสามารถลดความดันโลหิตสูงและบรรเทาอาการเป็นโรคเบาหวานได้

ต้นสาคู  เป็นที่อยู่อาศัย –  เปลือกนอกมาทำไม้ปูพื้น ก้านต้นสาคูใช้ทำไม้กวาด เปลือกนอกของก้านใบ มาทำเป็นตอกใช้สานเครื่องใช้ต่าง ๆ ส่วนใบทำจากมุงหลังคา และกั้นฝา เป็นจากที่มีความทนทานกว่าจากที่ทำจากใบปาล์มชนิดอื่น ๆ ซึ่งปกติจะมีอายุการใช้งานประมาณ 6-10 ปี และถ้านำไปแช่น้ำเสียก่อนประมาณ 15 วัน ถึง 1 เดือน อาจใช้งานได้นาน 9-10 ปี  ผู้สนใจสามารถหาซื้อจากปาล์มสาคูได้ทั่วไปตามบริเวณสองข้างถนนในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้ ราคาจำหน่ายประมาณ 12-16 บาท ต่อ ตับ 

ขนมรสอร่อยจากต้นสาคู

กว่าจะได้ขนมรสอร่อยจากต้นสาคู ต้องผ่านขั้นตอนแปรรูปมากมาย โดยทั่วไปนิยมใช้ประโยชน์จากต้นสาคูอายุ15 ปีขึ้นไป ต้นสาคูยิ่งอายุมาก ไส้ในลำต้นยิ่งมีแป้งมากขึ้น หลังโค่นต้นสาคูแล้ว จะตัดเป็นท่อน เพื่อนำไปแปรรูปด้วยเครื่องขูดมะพร้าวไฟฟ้า เพื่อฝนเอาเนื้อไม้ออกจากเปลือกสาคูจนหมด จากนั้นนำมาตำให้เนื้อไม้ละเอียดก่อนนำไปคั้นเอาเนื้อแป้งและกรองด้วยผ้าขาวบาง เพื่อให้ได้เนื้อแป้งสดสีขาวปนน้ำตาลตามที่ต้องการ

เม็ดแป้งสาคู

ชาวบ้านแถบจังหวัดนครศรีธรรมราชนิยมใช้แป้งสาคูสด โดยนำไปแช่น้ำและเปลี่ยนน้ำทุกวัน วิธีนี้สามารถเก็บรักษาคุณภาพแป้งสาคูสดได้นานหลายเดือน ขณะที่ชาวจังหวัดตรังนิยมใช้แป้งสาคูแห้งเป็นหลัก  โดยนำแป้งสาคูสดห่อผ้าขาวบางใช้ไม้ทุบพอละเอียดแล้วนำไปตากแดดจัดๆ  สัก 2 แดด เพียงเท่านี้ก็จะได้แป้งสาคูเนื้อละเอียดพร้อมใช้งานแล้ว 

ขณะที่หลายพื้นที่นิยมแปรรูปเป็นแป้งสาคูเม็ดกลม โดยนำแป้งสาคูสดไปร่อนด้วยถาดเพื่อให้ได้แป้งสาคูเม็ดกลมก่อนนำไปตากแดดจนแห้ง เก็บไว้ใช้งานได้นาน ปัจจุบันผลิตภัณฑ์เม็ดสาคูของแท้ขายดี สามารถนำเมล็ดสาคูมาแปรรูปเป็นขนมหวานหลากหลายเมนูเช่น ขนมขี้มัน ซึ่งเป็นขนมดั้งเดิมของปักษ์ใต้ หรือนำแป้งสาคูผสมแป้งถั่วเขียวปั้นเป็นเส้นลอดช่อง ชาไข่มุก ทำจากแป้งสาคู นิยมกินอย่างแพร่หลายในจังหวัดตรัง

ทุกวันนี้ คนไทยนิยมปลูกต้นสาคูเป็นไม้ประดับสวนเพราะเป็นไม้ยืนต้นที่มีขนาดเล็ก  ก้านใบ มีสีแดงสดคล้ายกับต้นหมากแดง หากใครยังมีพื้นที่ว่างเปล่า ขอแนะนำให้ปลูกต้นสาคู เพราะเป็นพืชที่ดูแลง่าย ไม่ต้องใช้ปุ๋ยใช้ยา สร้างอาชีพและรายได้ตลอดทั้งปี