ฟ้าทะลายโจร Andrographis Paniculata (Burm.f.) Nees. เป็นพืชล้มลุกฤดูเดียว ที่อยู่ในวงศ์ Acanthaceae (วงศ์เหงือกปลาหมอ) มีถิ่นกำเนิดในอินเดียและศรีลังกา  ลักษณะเป็นไม้พุ่มเตี้ย มีความสูงประมาณ 30 – 70 เซนติเมตร

 สภาพแวดล้อมที่เหมาะสม

1. สภาพภูมิอากาศ
1.1 อุณหภูมิ: ร้อนชื้น อุณหภูมิประมาณ 25-30 °C
1.2 ความชื้นสัมพัทธ์: เฉลี่ย 60-80%
1.3 แสง: ร่มไร ถ้าจำเป็นต้องปลูกกลางแจ้ง ต้องให้น้ำเพิ่มเป็นพิเศษ
1.4 น้ำ: ต้องการน้ำเพียงพอตลอดฤดูปลูก ถ้าขาดน้ำ ผลผลิตและปริมาณสารสำคัญจะลดลง
1.5 ลม: แหล่งปลูกต้องไม่มีลมพัดแรง มีการทำแนวบังลมเพื่อป้องกันต้นหักล้ม

 2. สภาพพื้นที่

     2.1 ความสูง: จากระดับน้ำทะเลถึง 3,200 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล

3. สภาพดิน

     3.1 ประเภทดิน – ดินร่วนซุย หลีกเลี่ยงดินเหนียว หรือดินทรายจัด
     3.2 อินทรียวัตถุ – มีอินทรียวัตถุไม่น้อยกว่า 3.5%
     3.3 ความเป็นกรดด่างของดิน(pH) – 5.5-8
     3.4 การระบายน้ำ – ระบายน้ำดี ไม่ท่วมขัง

 4. สายพันธุ์

     พันธุ์จาก อ.กำแพงแสน จ.นครปฐม น้ำหนักสดต่อต้นสูง
     พันธุ์จากระยอง
     พันธุ์ศรีสะเกษ

 5. ผลผลิตเฉลี่ย

     ผลผลิตสดเฉลี่ย 1,000 – 2,000 กิโลกรัม/ไร่/รุ่น (อาจเก็บได้ 2 ครั้ง/ปี แต่ผลผลิตครั้ง 2 จะลดลง)
     ผลผลิตสด : ผลผลิตแห้ง 6 : 1

 การเตรียมดิน

     * ถ้ามีวัชพืชมาก ให้ไถพรวน 2 ครั้ง ตากดิน 2 สัปดาห์ แล้วจึงใส่ปุ๋ยอินทรีย์รองพื้น ก่อนทำแปลง
     * ในกรณีที่ดินดี มีวัชพืชน้อย อาจแค่ปรับดิน โดยไม่ต้องใส่ปุ๋ยอินทรีย์

 การเตรียมพันธุ์

     * ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด
     * เลือกใช้เมล็ดจากฝักแก่จัด สีน้ำตาลแดง เมล็ดสมบูรณ์ ไม่มีโรค-แมลง
     * อาจนำเมล็ดมาแช่น้ำหรือไม่แช่น้ำก็ได้ ถ้าแช่น้ำ ให้แช่ 2 ชั่วโมง แล้วห่อกระดาษทิชชู ทิ้งไว้ 2 วัน

 เตรียมแปลงปลูก

     * ยกแปลงสูง 15 – 20 ซม. กว้าง 1 เมตร แปลงยาว 3 – 5 เมตร ตามสภาพพื้นที่
     * ใส่ปุ๋ยอินทรีย์และถ่านไบโอชาร์ รดน้ำ ปล่อยทิ้งไว้อย่างน้อย 30 – 45 ก่อนปลูก

 การปลูก

     ทำได้ 4 วิธี
     1) หว่านลงแปลงโดยตรง โดยอาจนำเมล็ดมาผสมทรายหยาบ อัตรา 1:1-2 เพื่อสะดวกในการหว่าน
     2) โรยเมล็ดเป็นแถว ขวางแปลง ระยะแถวห่าง 50 ซม. กลบดินบางๆ
     3) เพาะกล้าในถาดเพาะ แล้วจึงย้ายลงแปลงปลูก
     4) เพาะในแปลง โดยเตรียมแปลงเพาะกว้าง 1 ม. สูง 15 – 20 ซม. ใส่ปุ๋ยอินทรีย์รองพื้น 0.5 – 1 กก.     ต่อพื้นที่ 1 ตรม.

 ในกรณีปลูกด้วยการย้ายกล้า

     * ใช้ต้นกล้าอายุ 30 วัน
     * ปลูกฤดูแล้ง ระยะ 30 x 40 ซม. จะปลูกได้ 8 ต้น/ตรม.
     * ปลูกฤดูฝน ระยะ 30 x 60 ซม. จะปลูกได้ 6 ต้น/ตรม.

 การให้น้ำ

     ให้น้ำอย่างพอเพียงและสม่ำเสมอ ตั้งแต่เริ่มปลูกถึงเก็บเกี่ยว ถ้าแดดจัดให้น้ำวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น
ถ้าแดดไม่จัด ให้น้ำวันละครั้ง ช่วงเย็น เมื่ออายุได้ 2 เดือนแล้ว สามารถลดการให้น้ำ โดยดูตามความเหมาะสม

 การให้ปุ๋ย

     * ช่วงเตรียมดินย้ายกล้า ใส่ปุ๋ยอินทรีย์หว่านบาง ๆ
     * หลังจากนั้น 15 วัน ใส่ปุ๋ยอินทรีย์รอบสอง 125 กรัมต่อต้น หรือ 300 – 400 กรัมต่อ 1 ตรม. โดยหว่านกระจายให้ทั่วแปลง

 การกำจัดวัชพืช

     ช่วงแรก จะต้องกำจัดวัชพืชประมาณทุกครึ่งเดือน เมื่อต้นฟ้าทะลายโจรโต ทรงพุ่มกว้างคลุมแปลงแล้ว จะมีวัชพืชน้อย ไม่จำเป็นต้องกำจัดก็ได้

 ศัตรูที่สำคัญและการป้องกันกำจัด

     อาจพบหอยทากบ้างในช่วงระยะต้นกล้า ให้กำจัดด้วยมือ หลังจากนั้น ไม่พบการระบาดของโรคระบาดที่ทำความเสียหายรุนแรง บางครั้งพบโรคโคนเน่า-รากเน่าจากเชื้อรา ให้ถอนทำลายทันที

 การเก็บเกี่ยว

     เพื่อให้ได้สารสำคัญสูงสุด ให้เก็บเกี่ยว
     * ระยะเริ่มก่อนออกดอก เมื่อเริ่มออกดอก สารสำคัญจะลดลง
     * วิธีเก็บตัดเหนือดินห่างโคน 4 ข้อ (ประมาณ 5 – 10 ซม.)
     * ใบมีปริมาณสารสำคัญมากกว่ากิ่งก้าน

 การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยว

     * คัดแยกสิ่งปนปลอม เช่น วัชพืชที่ปะปนมา
     * ล้างน้ำสะอาด
     * ตัดเป็นท่อนยาว 2-3 ซม. ผึ่งให้แห้ง
     * ทำแห้งโดยตากแดดบนลานตากยกพื้นมีวัสดุรองรับที่สะอาด หรือใช้เครื่องอบแห้งแบบลมร้อน ที่อุณหภูมิ 50 °C ใน 8 ชั่วโมงแรก และลดอุณหภูมิเหลือ 40 – 45 °C อบต่อจนแห้งสนิท

 เอกสารอ้างอิง

– https://th.wikipedia.org/wiki/ฟ้าทะลายโจร_(พืช)
– http://k-tank.doae.go.th/uploads/16ฟ้าทะลายโจร.pdf

ดาวน์โหลดเอกสารได้ที่ [คู่มือฟ้าทะลายโจรเกษตรอินทรีย์ 129 KB]