“คุณเมือง หรือ คุณอภิจิตต์ ชาวเขา” เจ้าของสวนม่อนเมืองมุก และเป็นประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนพืชผักสมุนไพรบูรไฮไทภู อำเภอดงหลวง จังหวัดมุกดาหาร กล่าวว่า ปัจจุบันสมาชิกกลุ่ม จำนวน  13 คนใช้พื้นที่ว่างกลางร่องสวนยางพารามาปลูกต้นคอนแคน เพื่อจำหน่ายต้นพันธุ์ พร้อมเก็บยอดอ่อนและดอกจำหน่ายในลักษณะผักสดให้แก่ผู้สนใจ และนำใบต้นคอนแคนมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใบชาเพื่อสุขภาพ สร้างรายได้ปีละไม่ต่ำกว่า 30,000 บาท 

นอกจากนี้ ทางกลุ่มยังได้ส่งเสริมเครือข่ายเกษตรกรในพื้นที่บ้านปากช่อง ตำบลกกตูม อำเภอดงหลวง จังหวัดมุกดาหาร มากกว่า 50 คน โดยปลูกสมุนไพรคอนแคนส่งขายให้กับกลุ่ม สร้างรายได้เฉลี่ยไม่ต่ำกว่า 1.5 หมื่นบาทต่อครัวเรือนต่อปีแล้ว ทุกวันนี้ ต้นคอนแคน จากสมุนไพรท้องถิ่น จังหวัดมุกดาหาร กำลังกลายเป็นพืชเศรษฐกิจทางเลือกตัวใหม่ที่สร้างอาชีพและรายได้ให้แก่เกษตรกรที่เป็นสมาชิกกลุ่มแล้ว ยังกลายเป็นแหล่งศึกษาดูงานของหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชนจำนวนมาก ส่งผลให้กลุ่มแห่งนี้ได้รับรางวัลกลุ่มวิสากิจชุมชนดีเด่นระดับจังหวัดในช่วงที่ผ่านมาด้วย

รู้จัก “ต้นคอนแคน”

คุณเมืองกล่าวว่า ต้นคอนแคนหรือที่หลายคนรู้จักในชื่อ ค้อนหมาขาว หรือ ผักหวานดง มีลักษณะเป็นไม้พุ่มขนาดย่อม สูง 2-3 เมตร ลำต้นตั้งตรง เป็นต้นเดียวหรือแตกกอได้เล็กน้อย ต้นอ่อนสีเขียว ต้นแก่สีเทา ลักษณะใบเดี่ยว เรียงสลับ ผิวใบเรียบ สีเขียวเข้มเป็นมัน ดอกสีขาว ออกดอกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง ในช่วงเดือนมีนาคม-พฤษภาคมของทุกปี ผลเป็นรูปทรงกลม มี 1 เมล็ด ผลดิบสีเขียว เมื่อสุกจะมีสีเหลืองหรือสีส้ม ขยายพันธุ์โดยการแยกกอ หรือเพาะเมล็ด ต้นคอนแคนเติบโตได้ดีในแหล่งดินร่วนซุยระบายน้ำดี ปลูกได้ทั้งกลางแจ้งหรือสภาพร่มรำไร

คุณเมืองกล่าวว่า ในอดีต ต้นคอนแคนถือเป็นพืชอาหารของดีประจำชนเผ่าบูรไฮไทภู ในพื้นที่ตำบลกกตูม อำเภอดงหลวง จังหวัดมุกดาหาร ต้นคอนแคนเป็นสมุนไพรป่าที่หากินยากเพราะเติบโตในป่าดงดิบ รุ่นปู่ย่าตายายจะมีโอกาสเก็บต้นคอนแคนมากินเป็นอาหารเพียงปีละครั้ง คุณเมืองจึงเกิดแนวคิดนำต้นคอนแคนมาปลูกเป็นพืชร่วมแปลงยาง เพื่อสร้างแหล่งอาหารในครัวเรือน และจำหน่ายเป็นต้นพันธุ์ให้แก่ผู้สนใจ ปรากฏว่าขายดี เป็นที่ต้องการของชาวบ้านจำนวนมาก สร้างรายได้เป็นกอบเป็นกำ

“เนื่องจากเกษตรกรชาวสวนยางพารามักขาดแคลนรายได้ในช่วงฤดูปิดกรีดยาง ทางกลุ่มจึงส่งเสริมให้เกษตรกรในชุมชนหันมาปลูกต้นคอนแคนเป็นรายได้เสริมในสวนยางอีกทางหนึ่ง ซึ่งแนวคิดนี้ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดมุกดาหาร (ส.ป.ก.มุกดาหาร) รวมทั้ง การยางแห่งประเทศไทยจังหวัดมุกดาหาร ได้จัดหางบประมาณมาจัดซื้อกล้าพันธุ์ต้นคอนแคนจากกลุ่ม เพื่อนำไปแจกจ่ายให้เกษตรกรปลูกเป็นพืชทางเลือกเสริมรายได้ในสวนยางพาราด้วยเช่นกัน” คุณเมืองกล่าว 

คอนแคน ปลูกดูแลง่าย

ทุกวันนี้ สมาชิกกลุ่มได้ปลูกคอนแคนในที่ว่างกลางร่องสวนยาง โดยพื้นที่ปลูก 1 ไร่สามารถปลูกต้นคอนแคนได้ประมาณ 1 พันต้น จะใช้เงินลงทุนประมาณ 1.5-2 หมื่นบาท ลงทุนปลูกครั้งเดียว สามารถเก็บเกี่ยวได้นานหลายสิบปี 

ปัจจุบัน คุณเมืองปลูกต้นคอนแคนกลางร่องสวนยาง ซึ่งพื้นที่ร่มรำไรที่มีแสงแดดส่องผ่านประมาณ 50-70  %  เป็นสภาพแวดล้อมที่ดีมากสำหรับพืชที่ไม่ชอบแดดจัด หลังปลูกไม่ต้องดูแลอะไรมาก พืชชนิดนี้มีนิสัยไม่ชอบดินแฉะ รดน้ำแค่พอให้ดินชื้น ไม่ต้องใส่ปุ๋ยบำรุงเพิ่ม เพราะต้นคอนแคนสามารถใช้ปุ๋ยเคมีจากแปลงสวนยางพาราได้ สำหรับแหล่งปลูกที่มีระบบการจัดการน้ำที่ดี ก็สามารถเก็บยอดคอนแคนออกขายได้ตลอดทั้งปี 

เมื่อต้นคอนแคนอายุ 1 ปี ก็เริ่มตัดยอดออกไปขายได้ พืชชนิดนี้ยิ่งตัดยิ่งแตก สำหรับดอกคอนแคนมีรสหวาน ขายในกิโลกรัมละ 300-500 บาท เก็บขายได้ปีละครั้งระหว่างเดือนกุมภาพันธ์-มีนาคม ส่วนยอดอ่อนของคอนแคนขายที่กิโลกรัมละ 250 บาท เก็บขายได้ทั้งปี คุณเมืองบอกว่า แปลงปลูกต้นคอนแคนดูแลง่าย แค่คอยตัดแต่งลำต้นไม่ให้รกรุงรังก็พอแล้ว ส่วนกิ่งที่ตัดออกก็สามารถนำไปชำกิ่งออกขายได้อีก ปัจจุบันรายได้หลักของวิสาหกิจฯ แห่งนี้ มาจากการจำหน่ายต้นพันธุ์คอนแคน ในราคาต้นละ 20 บาท ลูกค้าส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรที่สนใจปลูกคอนแคนเป็นพืชทางเลือกในแปลงเกษตรผสามผสาน เพราะต้นคอนแคนเจริญเติบโตได้ดี เมื่อปลูกร่วมในแปลงเกษตรผสมผสานที่มีพืชพี่เลี้ยง เช่น สวนผลไม้ หรือสวนยางพารา ฯลฯ  แปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่ม

คุณเมืองบอกว่า ทางกลุ่มได้นำต้นคอนแคนมาแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่มในลักษณะชาคอนแคนเพื่อสุขภาพ ซึ่งกระบวนการผลิตจะคัดเลือกใบอ่อนที่มีรสหวาน นำมาหั่นฝอย ตากแดด สัก 2-3 ชั่วโมง และนำไปคั่วอีก 1 ชั่วโมงด้วยไฟอ่อน บรรจุถุงพร้อมจำหน่ายถุงละ 60 บาท มี 10 ซอง

การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ชาคอนแคน สามารถยืดอายุการเก็บรักษาได้นาน ด้านตลาด ทางกลุ่มจะนำสินค้าไปวางขายในงานแสดงสินค้าต่างๆ วางขายที่สวนม่อนเมืองมุก รวมทั้งขายออนไลน์ผ่านเฟซบุ๊ก “อภิจิตต์ ชาวเขา” ทุกวันนี้ ผลิตภัณฑ์ชาคอนแคนได้รับความนิยมในกลุ่มคนรักษ์สุขภาพทั่วไป เพราะชาคอนแคนมีรสชาติหวาน หอม ที่สำคัญเป็นสมุนไพรพื้นบ้านที่มีสรรพคุณเย็น แก้ร้อนใน ลดไข้ ชุ่มคอ และลดระดับน้ำตาลในเลือด

“ที่ผ่านมา มีลูกค้าหลายรายตัดสินใจซื้อกิ่งพันธุ์คอนแคนเพื่อปลูกเป็นพืชอาหารและพืชสมุนไพรประจำบ้าน เพราะคอนแคนคืออาหารเป็นยา ใช้ประโยชน์ได้ตั้งแต่ยอดยันราก กินอิ่มท้องแแถมช่วยบำรุงสุขภาพได้อย่างดี ยอดอ่อนและดอกมีวิตามินซีสูง รุ่นปู่ย่าตายายนิยมนำใช้ต้นคอนแคนเป็นสมุนไพรดูแลสุขภาพประจำบ้าน ใบมาตำพอกแก้ปวดบวม และต้มน้ำดื่มแก้อาการท้องร่วง นอกจากนี้ยังนำต้นคอนแคนมา ต้มน้ำอาบแก้ผดผื่นคัน ส่วนรากต้นคอนแคน ใช้ต้มน้ำดื่มแก้อาการประจำเดือนมาไม่ปกติ หากใครมีปัญหาเรื่องการนอนไม่หลับ แนะนำให้ดื่มชาคอนแคนก่อนนอนสัก 1 แก้ว จะช่วยให้การนอนมีคุณภาพ หลับลึก หลับสนิทมากขึ้น ด้วยคุณสมบัติดังกล่าว ทำให้มีลูกค้ากลับมาซื้อชาคอนแคนซ้ำอย่างต่อเนื่อง” คุณเมืองกล่าว  นอกจากนี้ ทางกลุ่มยังได้แปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่ม ”คอนแคน” ในลักษณะผลิตภัณฑ์ “ชาคอนแคนน้ำผึ้งมะนาวพร้อมดื่ม” ในราคาขวดละ 20 บาท ก็ขายดีไม่แพ้กัน เพราะมีรสชาติหวานอมเปรี้ยว คุณเมืองบอกว่า ลูกค้าจำนวนมากติดใจผลิตภัณฑ์ชาคอนแคนพร้อมดื่ม เพราะดื่มแล้วช่วยให้สดชื่น หอมกลิ่นมะนาวและหอมกลิ่นน้ำผึ้งเพราะทางกลุ่มเลือกใช้น้ำผึ้งแท้คุณภาพดี ซึ่งเป็นน้ำผึ้งเดือนห้า ส่วนยอดและดอกของคอนแคน ติดอันดับสินค้าขายดีเช่นกัน เพราะสามารถนำไปแปรรูปเป็นอาหารได้หลากหลายรูปแบบ ทั้งลวกจิ้มกับน้ำพริก ต้ม ผัดหรือทำเมนูแกงพื้นบ้านอีสาน นอกจากนี้ ทางกลุ่มยังมีผลิตภัณฑ์สมุนไพรพื้นบ้านในรูปแบบผลิตภัณฑ์ยาดอง กระเจี๊ยบแดงตากแห้ง ยาดมสมุนไพร ยาหม่อง น้ำมันนวด เป็นต้น

“บ้านเรามีพืชสมุนไพรที่เป็นของดีประจำท้องถิ่นจำนวนมาก ทางกลุ่มได้นำสมุนไพรพื้นบ้านเหล่านั้นมาแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่มเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพหลากหลายรูปแบบ เช่น น้ำมันนวด แก้พกช้ำ ถอนพิษ แก้อาการผื่นคัน ช่วยสร้างรายได้เสริมให้กับสมาชิก ซึ่งเป็นกลุ่มเกษตรกรชาวสวนยางพารา ได้มีรายได้มากขึ้นไม่ต่ำกว่า 2 หมื่นบาทต่อปี” คุณเมืองกล่าวในที่สุด